Bát quái truyền thế có hai loại: một loại tương truyền do Phục Hy lưu lại, một loại do Văn Vương tạo ra. Cách phân biệt là nguyên tắc tiên thể — hậu dụng.
1. Vì sao gọi là Tiên Thiên
Quái của Phục Hy luận về lý đối đãi âm dương trời đất, nên là bản thể tiên thiên, đặt tên là Tiên Thiên Bát Quái. Quái của Văn Vương luận về lý tuần hoàn khí lưu ngũ hành, nên là ứng dụng hậu thiên. Từ đó về sau, hai quái tiên — hậu thiên được phân dụng để phân biệt thể và dụng.
2. Bốn cặp đối đãi
Thiên địa định vị, sơn trạch thông khí, lôi phong tương bạc, thuỷ hoả bất tương xạ.
- Càn — Khôn: thiên địa định vị. Có một vật là Càn ắt phải có một vật khác là Khôn đối nhau và tương hợp, thì trời đất mới định được vị.
- Cấn — Đoài: sơn trạch thông khí. Có Cấn ắt phải có Đoài đối lại, sơn và trạch mới thông khí.
- Chấn — Tốn: lôi phong tương bạc. Có Chấn ắt phải có Tốn, sấm gió mới xô đẩy nhau mà sinh động lực.
- Khảm — Ly: thuỷ hoả bất tương xạ. Có Khảm ắt phải có Ly, thuỷ hoả mới không tương khắc mà tương tế.
Quan sát đồ hình sẽ thấy các quái đối nhau từng cặp, âm dương phối hợp chính xác — đây chính là tư tưởng cốt lõi của Kinh Dịch: âm dương tương đối và tương hợp.
3. Sơn trạch thông khí — điều quan trọng nhất với phong thuỷ
Trong giới tự nhiên, nhìn quanh chỉ thấy sơn trạch thông khí, cho nên địa lý phong thuỷ đều lấy sơn trạch thông khí làm yếu tố hàng đầu, tức là tuân theo luận thuật của Kinh Dịch. Ở đây sơn chỉ sơn loan, trạch chỉ thuỷ. Nếu hai yếu tố này thông khí được thì đại địa mới thành hình.
Luận thông khí có ba tầng, cần phân biệt rành mạch:
- Thông khí của hình loan âm dương.
- Thông khí của Kim Long linh chính.
- Thông khí của lý quái Ai Tinh.
Các bài sau trong chuyên mục sẽ lần lượt trình bày hai tầng còn lại.
4. Khi nào dùng Tiên Thiên
Nguyên tắc rất gọn: việc gì liên quan đến thể — bản thể, kết cấu, quy tắc, công thức — thì phải dùng Tiên Thiên Bát Quái để luận. Cụ thể trong Lục Pháp, Tiên Thiên dùng để định linh thần — chính thần, để phối Lạc Thư tính Địa Vận, và để suy diễn Huyền Không Đại Quái.