Hà Đồ là đồ hình số đầu tiên người học Dịch phải thuộc. Bốn lý luận ẩn trong Hà Đồ chính là gốc của ngũ hành phương vị và của toàn bộ phép luận sinh khắc về sau.
1. Hà Đồ số
| 2 — 7 | ||
| 3 — 8 | 5 — 10 | 4 — 9 |
| 1 — 6 |
Hình 4: Hà Đồ số — trên nam dưới bắc theo cách định vị của cổ nhân.
2. Bốn lý luận của Hà Đồ
2.1. Cô âm bất sinh, độc dương bất trưởng
Số lẻ là dương, số chẵn là âm. Quan sát đồ hình thấy năm phương của Hà Đồ đều có một số âm và một số dương đi kèm nhau. Từ đó biết lý: âm một mình thì không sinh, dương một mình thì không trưởng. Trong phong thuỷ, đây là gốc của quy tắc sơn phải có thuỷ, thuỷ phải có sơn; một phương chỉ toàn dương khí hoặc toàn âm chất thì không kết huyệt.
2.2. Sinh thành phân dụng
Các số trong năm phương đều chênh lệch nhau 5, mà 5 lại ở trung ương thổ, nên biết dãy số được chia đôi từ 5. Do đó 1, 2, 3, 4 ở bên trong là sinh số; 6, 7, 8, 9 ở bên ngoài là thành số; 5 và 10 ở trung ương bất động. Hai nhóm số sinh — thành phải phân dụng: sinh số chủ việc khởi đầu, thành số chủ việc kết quả.
2.3. Ngũ hành định vị
Cổ nhân nói trời nam đất bắc, nên:
- 1 — 6 cùng tông, ở dưới, là phương bắc thuỷ.
- 2 — 7 đồng đạo, ở trên, là phương nam hoả.
- 3 — 8 vi bằng, bên trái, chủ phương đông mộc.
- 4 — 9 vi hữu, bên phải, chủ phương tây kim.
- 5 — 10 đồng đồ, ở giữa, là trung ương thổ.
Đến đây ngũ hành mới thực sự định vị. Mọi bảng tra ngũ hành phương vị trong phong thuỷ đều xuất phát từ đoạn này.
2.4. Ngũ hành thuận sinh
Sau khi ngũ hành Hà Đồ định vị: 1—6 thuỷ thuận sinh 3—8 mộc, 3—8 mộc thuận sinh 2—7 hoả, 2—7 hoả chuyển quan sinh 5—10 thổ, 5—10 thổ lại thuận sinh 4—9 kim, 4—9 kim hồi sinh 1—6 thuỷ. Cứ như vậy tuần hoàn thuận chiều kim đồng hồ mà thuận sinh: thuỷ — mộc — hoả — thổ — kim, trời đất mới sinh sôi không ngừng.
3. Vận dụng vào thực địa
Hà Đồ chủ về thể — cấu trúc và sinh cơ. Khi xem một khu đất, dùng lý Hà Đồ để đọc: phương nào có sinh số mà thiếu thành số thì việc khởi mà không thành; phương nào chỉ có một khí thuần thì hoặc quá cương hoặc quá nhu. Sự phối cặp âm dương trên từng phương là tiêu chuẩn đầu tiên để phán một cục có sinh cơ hay không.