Ly là quẻ thứ ba trong bát quái tiên thiên, hình tượng một vạch âm nằm giữa hai vạch dương — 'Ly trung hư', giữa rỗng. Đó chính là bản chất của lửa: bên ngoài rực sáng, lòng trong lại trống, phải bám vào vật cháy mới tồn tại. Tượng của Ly là Lửa, là Mặt trời, là ánh sáng, là văn minh. Đức của Ly là Lệ — bám dính, phụ thuộc mà phát huy. Bài này đi trọn hệ tượng của Ly và cách dùng Ly trong luận quẻ, phong thuỷ.
Hình tượng và vị trí của quẻ Ly
Ly có cấu trúc dương — âm — dương: hai vạch liền bọc ngoài, một vạch đứt ở giữa. Đây là hình lửa chuẩn xác đến ngạc nhiên: vỏ ngọn lửa nóng rực (hai dương), tâm lửa lại mát và rỗng (một âm); lửa không tự có thân, phải 'lệ' — bám vào củi, dầu, vật cháy. Vì vậy Ly còn mang nghĩa y lệ, phụ thuộc, và cả nghĩa 'rời' (Ly biệt) — bám mà cũng là ly.
Trong bát quái tiên thiên, Ly ở phương Đông; trong hậu thiên, Ly ở chính Nam, ngũ hành hoả, mùa hè, tháng năm âm lịch, giờ Ngọ — đỉnh nắng giữa trưa. Số tiên thiên của Ly là 3, số hậu thiên là 9. Dựng quẻ gặp số 3 hoặc chia 8 dư 3 là lấy Ly. Vận 9 (2024–2043) chính là vận của Ly Hỏa — thời đại của ánh sáng, công nghệ, truyền thông, văn hoá.
Về gia đình, Ly là con gái giữa (trung nữ). Về âm dương, Ly thuộc nhóm quẻ âm — âm ở giữa, giống Khảm dương ở giữa: Ly và Khảm là cặp đối xứng hoàn hảo, lửa và nước, hai quẻ 'tâm trái ngược' của bát quái.
Bảng tượng của Ly: người, vật, thân thể, sự việc
Về người: Ly là con gái giữa, người đẹp, văn nhân, học giả, người làm nghệ thuật — truyền thông, quân nhân (vì giáp mũ), người mắt sáng bụng rỗng, người bề ngoài nổi bật nhưng lòng cô đơn, người hay ghen, người văn minh lễ độ.
Về vật: Ly là lửa, mặt trời, điện, đèn, sách vở, văn chương, tranh ảnh, màn hình, đồ quan sát (kính, ống nhòm), vũ khí nóng, lò, bếp, đồ rỗng ruột (chai lọ, nhà rỗng), giáp, mũ, đồ khô. Về loài vật: Ly là trĩ, chim đẹp, rùa (vỏ cứng rỗng trong), cua ốc, trai sò, tôm — loài có giáp ngoài mềm trong. Về thân thể: Ly là mắt, tim, máu đỏ, đầu mặt.
Về bệnh: bệnh tim, mắt, huyết áp, sốt nóng, viêm, bỏng, mất ngủ do hỏa vượng. Về màu: đỏ, tím, hồng. Về vị: đắng. Về sự việc: văn bằng, hợp đồng, giấy tờ, thi cử, danh tiếng, công nghệ điện — điện tử, chiến tranh, kiện tụng, những thứ sáng rực ngoài mặt, những cuộc chia ly, và mọi thứ 'đẹp mà hão' nếu thiếu căn.
Đức của Ly: Lệ — bám vào chính đạo mà sáng
Thoán từ quẻ Thuần Ly: 'Ly, lợi trinh, hanh; súc tẫn ngưu, cát' — Ly lợi giữ chính thì hanh; nuôi con bò cái hiền thì tốt. Lời này cực sâu: lửa chỉ sáng khi bám vào vật đúng, và đức tốt nhất để 'nuôi' Ly là đức nhu thuận của bò cái. Ngọn lửa văn minh — trí tuệ, danh tiếng, sự nghiệp hiển hách — phải bám vào đức nhu và chữ chính; bám vào kiêu ngạo thì thành lửa đốt, bám vào hư vinh thì thành lửa hảo.
Tượng truyện: 'Minh lưỡng tác, Ly; đại nhân dĩ kế minh chiếu vu tứ phương' — hai ánh sáng nối nhau là tượng Ly, người lớn noi theo mà lấy ánh sáng liên tục soi khắp bốn phương. Đức của Ly không phải chớp một lần rồi tắt, mà là 'kế minh' — sáng tiếp nối sáng, như mặt trời lặn rồi mặt trăng lên, như thế hệ này tiếp thế hệ kia.
Bản chất 'trung hư' của Ly là bài học khiêm tốn lớn: cái sáng nhất lại có tâm rỗng nhất. Người càng hiểu biết càng thấy mình trống ở giữa, phải lệ vào đạo, lệ vào thầy, lệ vào chân lý. Ngược lại kẻ chưa gì đã 'đầy', tự cho mình sáng, thì theo tượng Ly chỉ là ngọn lửa không củi — cháy lòe một cái rồi tàn.
Ứng dụng quẻ Ly khi luận quẻ và trong phong thuỷ
Trong luận quẻ, Ly làm dụng thần hỏi thi cử, giấy tờ, danh tiếng là điềm rất đẹp nếu vượng — văn chương phát đạt, tin vui xa đến. Nhưng Ly vốn chứa nghĩa 'ly biệt': hỏi hôn nhân, tình cảm mà Ly động hoặc bị xung thường có cảnh xa cách, đổ vỡ, hoặc bề ngoài hào nhoáng mà lòng không gắn. Hỏi bệnh, chú ý tim mạch, mắt, huyết áp, chứng nóng. Hỏi thời gian ứng ngày giờ Ngọ, tháng năm; phương ứng chính Nam.
Trong phong thuỷ, cung Nam là cung Ly, chủ danh tiếng, ánh sáng, tầm nhìn của gia chủ. Nhà khuyết góc Nam thì danh vọng lu mờ, con gái giữa thiếu hướng; bổ khuyết bằng ánh sáng mạnh, đèn, màu đỏ điểm xuyết, tranh mặt trời. Ngược lại hỏa khí Nam quá vượng (bếp đặt chính Nam, nhiều đồ điện đỏ rực) thì nhà hay cãi vã, người nóng nảy, bệnh tim mắt — phải tiết chế bằng thổ (gốm vàng nâu) để hỏa sinh thổ mà dịu.
Đặc biệt trong Vận 9 Ly Hỏa hiện nay (2024–2043), mọi ngành thuộc Ly — công nghệ, truyền thông, năng lượng, thẩm mỹ, văn hoá tâm linh — đều đắc vận. Người làm ăn biết lệ vào vận Ly mà giữ đức nhu chính, ấy là 'súc tẫn ngưu' của thời đại: sáng lâu, sáng rộng, sáng không đốt mình.