Quá Lộ Âm Dương — còn gọi là Kim Toả Ngọc Quan — là một trường phái phong thuỷ trước đây chỉ truyền miệng bí mật. Lý thuyết tương đối đơn giản mà đoán việc chính xác là hai đặc điểm lớn nhất của môn này.
1. Căn cứ đoán quái
Toàn bộ phép đoán của Quá Lộ Âm Dương dựa trên hai trục:
- Luận cát hung của Sa (núi, gò, vật thể cao lớn) và Thuỷ (ao hồ, sông ngòi, đường đi — nơi khí lưu động).
- Luận cát hung của phòng vị (thứ tự con cái trong nhà) và sự phối ứng với cơ thể người.
Khẩu quyết gốc chỉ vỏn vẹn hai câu:
1, 2, 3, 4 (số sinh) cần dương, cần Sa;
6, 7, 8, 9 (số thành) cần âm, cần Thuỷ.
Nghĩa là: những cung mang số sinh thì nơi đó phải có Sa (vật cao, tĩnh) mới hợp; những cung mang số thành thì nơi đó phải có Thuỷ (nơi thấp, động) mới hợp. Đúng vị thì cát, đảo lộn thì hung — gọi là Sa Thuỷ điên đảo.
2. Kim Toả Ngọc Quan đoán quái yếu quyết
Tiên thiên bất túc chủ bệnh, hậu thiên bất túc chủ mệnh; tiên hậu thiên đều bất túc thì không còn mệnh.
- Tiên thiên bất túc: xét trên Bát Quái Tiên Thiên, nơi cần Sa lại là Thuỷ, nơi cần Thuỷ lại là Sa.
- Tiên thiên bất túc chủ bệnh: Sa Thuỷ đảo lộn trên tiên thiên thì chủ về bệnh tật, thể chất.
- Hậu thiên bất túc: xét trên Bát Quái Hậu Thiên (Cửu Cung), nơi cần Sa lại là Thuỷ, nơi cần Thuỷ lại là Sa.
- Hậu thiên bất túc chủ mệnh: chủ về vận mệnh, xu hướng cuộc đời.
- Cả hai đều bất túc: người ấy không còn mệnh — tức đã mất.
Ví dụ với quẻ Chấn (con trai trưởng)
- Tiên thiên Chấn có Sa, hậu thiên Chấn có Sa → chủ có bệnh: con trai trưởng mang bệnh kéo dài (đới tật diên niên), nhưng người vẫn còn sống.
- Tiên thiên Chấn có Thuỷ, hậu thiên Chấn có Thuỷ → chủ vận mệnh không tốt: con trai trưởng sức khoẻ tốt nhưng đường đời trắc trở.
- Tiên thiên Chấn có Sa, hậu thiên Chấn có Thuỷ → chủ tuổi thọ hết: con trai trưởng đã mất; nhà này có con trai nhưng không phải con trưởng.
Chú: Bát Quái Tiên Thiên là hình lập thể; Bát Quái Hậu Thiên (Cửu Cung) là hình phẳng.
3. Bảng thuật ngữ cần thuộc
| Thuật ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| Quá Lộ Âm Dương (過路陰陽) | Trường phái chú trọng tương tác Âm — Dương, nổi tiếng vì đoán nhanh dựa trên hình thế bên ngoài. |
| Đoán Quái Y Cứ (斷卦依據) | Căn cứ để đoán quẻ — các yếu tố được quan sát và phân tích. |
| Luận Sa (論砂) | Bàn về gò đất, đồi núi, vật thể cao lớn xung quanh. Sa mang tính Dương. |
| Luận Thuỷ (論水) | Bàn về ao hồ, sông ngòi, đường đi. Thuỷ mang tính Âm. |
| Phòng vị (房份) | Thứ tự con cái trong gia đình; mỗi phòng vị ứng một quẻ. |
| Phối ứng nhân thể (配應人體) | Sự tương ứng giữa các quẻ và bộ phận cơ thể người. |
| Số sinh (1, 2, 3, 4) | Số thuộc Dương trong Hà Đồ, ứng quẻ dương, cần Sa. |
| Số thành (6, 7, 8, 9) | Số thuộc Âm trong Hà Đồ, ứng quẻ âm, cần Thuỷ. |
| Bất túc (不足) | Không đủ, không đúng vị trí, bị đảo lộn. |
| Đới tật diên niên (帶疾延年) | Mang bệnh tật nhưng vẫn sống lâu. |
| Sa Thuỷ điên đảo (砂水顛倒) | Vị trí Sa và Thuỷ ngược lại so với yêu cầu của quẻ. |
4. Nguồn gốc lý thuyết
Lý thuyết Quá Lộ Âm Dương bắt nguồn từ Tiên Thiên Hà Đồ và Hậu Thiên Lạc Thư, nhấn mạnh Tiên Thiên là thể, Hậu Thiên là dụng, khí tiên hậu thiên thông suốt, phối hợp hai vòng Bát Quái để suy đoán hoạ phúc của âm dương trạch — đúng như lời: lý âm dương không ngoài Hà Lạc, phối hợp không rời phép Bát Quái.
Qua kiểm chứng thực tiễn, môn này đặc biệt phù hợp khi khảo sát nhà ở nông thôn, nơi hình thế sa thuỷ còn rõ ràng.
5. Cách đọc trọn bộ chuyên mục
- Bài này — nắm nguyên lý và thuật ngữ.
- Hai bài kinh văn 24 sơn (Luận Thuỷ, Luận Sa) — thuộc lòng đoán ngữ gốc.
- Tám bài chi tiết theo tám quẻ — Khảm, Khôn, Chấn, Tốn, Càn, Đoài, Cấn, Ly.
- Hai bài Hai Mươi Bí Pháp đoán âm dương trạch — phần ứng dụng nhanh ngoài thực địa.