Hà Đồ là bản đồ số của Dịch học: năm nhóm chấm đen trắng gói ghém quy luật sinh thành, làm nền cho việc vạch nên tám quẻ.
Hà Đồ là gì
Hà Đồ là hình đồ gồm 55 chấm, chấm trắng ứng số lẻ (dương), chấm đen ứng số chẵn (âm), xếp thành năm cụm theo bốn phương và trung ương. Truyền thuyết gán cho thời Phục Hy; giá trị thực của nó là một cách ghi quy luật bằng số trước khi có chữ.
Số sinh và số thành
Năm số đầu 1–5 gọi là số sinh, năm số sau 6–10 gọi là số thành; mỗi cặp cách nhau đúng 5 và cùng chia một phương vị, một hành.
| Phương | Số sinh | Số thành | Ngũ hành |
|---|---|---|---|
| Bắc | 1 | 6 | Thuỷ |
| Nam | 2 | 7 | Hoả |
| Đông | 3 | 8 | Mộc |
| Tây | 4 | 9 | Kim |
| Trung ương | 5 | 10 | Thổ |
Ý nghĩa của cặp số: cái gì cũng cần một khí khởi đầu (sinh) và một điều kiện đủ (thành) mới hiện thành vật. Đây là ý niệm được dùng lại suốt trong phong thuỷ và mệnh lý.
Từ số bước sang vạch
Chuyển từ số sang vạch là bước then chốt: lẻ vạch liền, chẵn vạch đứt. Chồng ba tầng vạch được tám tổ hợp, chính là tám quẻ đơn. Cách này giải thích vì sao Bát Quái không phải quy ước tuỳ tiện mà là bảng liệt kê đầy đủ mọi khả năng của ba tầng âm dương.
Học Hà Đồ để làm gì
- Hiểu gốc của cặp phương vị — ngũ hành dùng trong la bàn.
- Nắm nguyên tắc số sinh số thành khi luận vận, luận thuỷ pháp.
- Có cơ sở để phân biệt Hà Đồ với Lạc Thư ở chương sau.
Nguồn tham khảo
Bài viết được phongthuylienhoa biên soạn. các diễn giải và ví dụ ở đây là của chúng tôi.
Lưu ý: đây là tri thức truyền thống Á Đông, mang tính tham khảo văn hoá — không phải kết luận khoa học đã được kiểm chứng.