Người xưa gọi kích thước đẹp là "vào thước". Một bộ cửa dù lớn hay nhỏ, dù khung bao dày đến đâu, thì cái được đo — cái quyết định cát hung — là khoảng thông thuỷ: phần lọt lòng mà người và khí đi qua. Công cụ để định khoảng thông thuỷ ấy chính là thước Lỗ Ban 38,8cm.
1. Thước 38,8cm là thước gì?
Trong ba hệ thước Lỗ Ban, thước 38,8cm là thước Thông Thuỷ — chuyên đo các khoảng rỗng: lọt lòng cửa, ô thoáng cửa sổ, khung bao và các ô mở trong kiến trúc. Khác với thước 42,9cm (Dương Trạch — đo đồ vật, nội thất) và thước 52,2cm (Âm Phần — đo phần mộ, thạch sự), thước 38,8cm chỉ dùng cho "khoảng khí đi qua".
Nguyên lý rất giản dị: khung bao là cái tĩnh, lọt lòng là cái động. Khí vào nhà không đi qua gỗ khung mà đi qua khoảng trống — vì vậy đo cái trống, không đo cái đặc.
2. Tám cung trên thước
Thước 38,8cm chia thành 8 cung, mỗi cung 4,85cm, mỗi cung lại chia bốn chữ nhỏ. Bốn cung đỏ — cát, bốn cung đen — hung:
- ① Tài (cát): tài lộc, may mắn — đẹp nhất ở chữ Tài Vượng, Tiến Bảo.
- ② Bệnh (hung): bệnh tật, hao tổn — kỵ đặt cửa chính.
- ③ Ly (hung): chia ly, tán tán.
- ④ Nghĩa (cát): nghĩa khí, quý nhân — đẹp cho cửa nhà thờ, cửa phòng khách.
- ⑤ Quan (cát): công danh, quyền lộc — đẹp cho cửa chính, cửa phòng làm việc.
- ⑥ Kiếp (hung): trộm cướp, hao tài.
- ⑦ Hại (hung): tai hoạ, thị phi.
- ⑧ Bản (cát): bản mệnh, vững gốc — cung kết, hồi quy về gốc.
Cứ hết một thước 38,8cm thì tám cung lặp lại từ đầu. Kích thước 77,6cm (hai thước) lại rơi vào cung Tài — vì vậy cửa lớn vẫn vào cung đẹp được.
3. Đo thông thuỷ — lọt lòng cửa
Đặt thước căng ngang trong lòng khung, hai đầu thước tựa vào mép trong của hai khuôn dọc — đó mới là lọt lòng. Tuyệt đối không đo phủ bì cả khung bao, vì khung là phần "tĩnh", không nằm trong đạo khí.
Chiều cao cửa đo từ mặt nền hoàn thiện (không phải nền thô) lên mép dưới của khuôn ngang. Cả chiều ngang lẫn chiều cao đều phải vào cung đỏ — chỉ một chiều đẹp chưa đủ.
4. Ô thoáng — cửa sổ
Ô thoáng, cửa sổ cũng là đạo khí nên cũng dùng thước 38,8cm. Đo khoảng trống giữa các thanh khung — phần gió và ánh sáng lọt qua — chứ không đo cả ô kể cả nan.
Cửa sổ phòng ngủ nên vào cung Tài, Bản; ô thoáng phòng thờ nên vào Nghĩa, Quan. Nếu ô quá rộng không trọn một cung đẹp, người thợ xưa chia đôi ô bằng một nan dọc — mỗi nửa lại vào cung đỏ.
5. Khung bao — làm khung theo thước, không đo khung bằng thước
Điểm hay nhầm nhất: khung bao không phải thứ để vào cung. Quy trình đúng của thợ mộc xưa là ngược lại — định lọt lòng trước, làm khung sau:
- Chọn kích thước lọt lòng vào cung đỏ (ví dụ ngang 81cm — cung Tài; cao 212–214cm — cung Quan).
- Cộng độ dày khung hai bên và trên dưới để ra kích thước phủ bì.
- Đục lỗ tường, đặt khung sao cho lọt lòng giữ đúng số đã chọn — thước đặt vào kiểm tra lại lần cuối trước khi chèn cố định.
6. Vài kích thước thông dụng đã vào cung đẹp
- Cửa đi một cánh: ngang 81cm × cao 212–214cm.
- Cửa chính hai cánh: ngang 126–128cm (hoặc 153, 176cm) × cao 212–217cm.
- Cửa bốn cánh: ngang 212, 232–236cm × cao 232–236cm.
- Cửa sổ: ngang 81, 107 hoặc 126cm; cao 107 hoặc 126cm — tuỳ tỷ lệ mặt đứng.
Kích thước chỉ là một nửa câu chuyện — thước đẹp mà đặt sai hướng, sai vị thì cát khí vẫn chưa tới. Thước Lỗ Ban đi cùng la kinh, cùng mắt nhìn tổng thể của người thầy, mới thành "nhập cung".